Opnieuw snuiven aan de geur van leer en kijken naar de kleur van koper.

Onlangs zijn we Ton Bergh weer eens gaan opzoeken. Hij heeft nog veel te veel informatie te vertellen die ons trekpaardliefhebbers handig van pas komt en dat willen we toch niet aan onze neus voorbij laten gaan. Hij vertelt specifiek over tuigonderdelen en dat willen wij jullie laten weten.

Een gareel is een haam zolang je in Limburg bent, maar ondanks de regionale, provinciale en landelijke verschillen blijft het principe gelijk vertelt Ton. Een passende haam ligt lichtjes schuin achterover, het “nekkusssen” moet netjes aansluiten op de ronding van de nek van het paard en de rest van de kussens moet zonder te knellen of speling de contouren van de hals volgen en mooi tegen de schouders aanliggen. De slokdarm en luchtpijp moeten vrij liggen, ook als het paard in de haam gaat hangen als het stevig trekken moet. Het trekpunt aan de haam moet op de juiste plaats zitten, zodat tijdens het werk de haam niet voor- of achterover getrokken wordt. Aan Ton vragend hoe de leek zijn aanwijzingen nu allemaal in de praktijk moet herkennen, krijg je een simpel doch doeltreffend antwoord: “Als je zelf niet voldoende kennis hebt, vraag dan iemand die echt verstand van zaken heeft of kom naar mij”. Ton vertelt ons verder dat vroeger een haam voor een paard aangemeten werd en bij verkoop van het paard bleef die haam bij dat betreffende paard. Nu is dat anders. Doordat het gebruik niet meer zo intensief is slijt het ook minder en sterft het paard eerder van ouderdom dan de haam versleten is. Voor te kleine exemplaren heeft geen enkele tuigenmaker een oplossing, maar voor een te groot exemplaar heeft Ton dat wel. Een losse binnenhaam. Deze wordt gemaakt van een doek lijkend op vilt. Dit doek is in verschillende diktes te verwerken en kan een haam tussen de 1 en 4 cm binnenmaats opvullen. Vastgezet wordt deze losse binnenhaam met 4 riempjes bij een kleine en 6 riempjes bij een grote haam.

In Limburg wordt ook wel gereden met een borsthaam (borsttuig). Ton komt de maat nemen of maakt hem op maataanduiding. De historische standaardmaten zijn ook voorhanden. Een borsthaam mag niet te laag zitten, want dan kan een paard absoluut niet trekken. Te hoog is ook niet goed, want dan komt zijn luchtpijp en slokdarm in de knel. Het heet niet voor niets een borsthaam of borsttuig zegt Ton. Het moet rond de borst lopen van links naar rechts.

Het draagkussen moet qua omvang en robuustheid voldoen aan de eisen die er aan gesteld gaan worden tijdens het gebruik.

Waar beter op gelet moet worden, volgens Ton, is dat de strengen zo evenwijdig als mogelijk aan de burry’s lopen en dat de broek van het paard zo los zit dat het paard voldoende vrijheid heeft om te lopen, maar ook zo kort staat dat het aanhouden van de koets, kar of platte wagen vlekkeloos kan gebeuren. Niet op de hakken lopen noemt men dat. Bij deze boerenaanspanning kunnen dan ook de strengen door de stopriemen of stopkettingen van de broek lopen, er zijn dan geen strengophouders nodig. Natuurlijk moet dan ook het haamhout (zweng) onder de burry bevestigd zijn.

Leidsels. Nu in deze moderne tijd kan een leren leidsel altijd gemaakt worden, geen probleem. Echter deze hebben wel meerdere verbindingsplaatsen (daar waar het aan elkaar genaaid is). Een rund van 6 à 7 meter lang bestaat niet, dus ook niet een leren leidsel van diezelfde lengte aan één stuk. Maximale lengte van een leren riem aan een stuk uit een huid bedraagt  2,30 à 2,40 meter. Voor veldwerk is een leidsel nodig van ongeveer 13 meter. Ton laat weten ook daar een goed modern alternatief voor gevonden te hebben. Een mooie gevlochten platte zwarte lijn van kunststof. Sterk en licht, als je deze lijn ziet heb je het idee dat ze van linnen gemaakt is, vertelt hij.

Arbeidstijdverkorting, daar heeft de tuigenmaker nog nooit van gehoord. Aan een hoofdstel, borsttuig, draagkussen en broek werkt Ton een hele week, maar dan wel een werkweek van ongeveer 50 uur. Het leer dat hij gebruikt voelt altijd iets vettig aan en Ton vertelt dat tijdens het looien het huidvet zoveel mogelijk gespaard wordt. Het zijn dan ook de Oostenrijkse huiden die hij gebruikt van vleesvee dat op de alpen heeft geweid. Vrij van draadwonden en andere beschadigingen.

Ton is voorlopig nog druk bezig. Wij hebben afscheid genomen van hem, maar in de wetenschap dat wij terug keren en zijn verhaal weer verder zullen optekenen en op onze site zullen plaatsen.

Ton bedankt en tot ziens.